Wat gebeurt er als je het vertrouwde klasmodel loslaat? Een studiereis naar Phoenix gaf medewerkers van Konot nieuwe inzichten voor inclusief onderwijs. ‘Meer samenwerking en meer talenten benutten voor meer kansen voor kinderen’, met die woorden vatten voorzitter college van bestuur Frank Nijhuis en adviseur Onderwijs & Kwaliteit Vera Kosterink de studiereis samen. Ze blikken terug op een inspirerende reis en vertellen wat ze nu al anders doen.
“Onderwijs is al honderdvijftig jaar georganiseerd rondom één leerkracht voor minstens vijfentwintig kinderen. Maar hebben we al eens onderzocht of dit echt de juiste manier is?” Frank stelt deze vraag niet als kritiek, maar als uitnodiging om met een frisse blik te kijken.
Waarom naar Phoenix?
Een van de ambities van Konot voor de komende jaren is ‘bewust organiseren’. “Waarom doen we wat we doen? We stellen ons deze vraag niet alleen omdat de arbeidsmarkt verandert”, licht Vera toe, “maar vooral als kans om te kijken hoe we het onderwijs dat we bieden én de wijze waarop we het inrichten, kunnen blijven verbeteren.” In Phoenix werken scholen samen met de Arizona State University aan het onderwijsconcept Next Education Workforce (NEW). Dit is geen vastgelegd model, maar scholen kiezen bouwstenen die bij hun context passen. Een van de speerpunten van NEW is werken in teams en ieders talenten benutten. Dit concept sluit zo mooi aan op de ambitie van Konot, dat ze samen met Saxion een reis naar Phoenix organiseerden.
Teaming
In Arizona bezochten de deelnemers klassen van soms zestig, zeventig kinderen waarin een team van professionals samenwerkt. Leerkrachten, ondersteuners, vakdocenten en zelfs mensen uit de gemeenschap nemen allemaal een rol op zich. Dit noemen ze ook wel teaming. Wat de bezoekers vooral opviel, is de manier waarop verantwoordelijkheid wordt gedeeld. Problemen of vragen zijn nooit van een leerkracht alleen, maar van het hele team. “Lesgeven is in Nederland een vrij solitair beroep met over het algemeen één leerkracht voor een groep. Met een team van leerkrachten kun je ieders kwaliteiten beter benutten.
Als jij goed bent in rekenen en ik in taal, dan versterken we elkaar. Kinderen profiteren zo van veel meer kwaliteiten en ze hebben meer keuze uit rolmodellen”, legt Vera uit. Binnen het team is er hiërarchie en daarmee zijn er ook groeikansen, van junior naar lead-teacher bijvoorbeeld.
Hoe werkt dat in de klas?
Soms krijgt de hele klas instructie van meerdere leerkrachten tegelijk, maar vaker werken ze in kleine groepjes aan projecten. Taal en lezen staan voortdurend centraal. Frank: “Bij ons bezoek werd gewerkt aan het thema water voor landbouwgrond.
Ieder kind kiest een eigen vorm om het uit te werken. De doelen zijn hetzelfde, maar de weg ernaartoe verschilt. Je hoort in gesprekken dat de kinderen echt verantwoordelijkheid voelen voor waar ze mee bezig zijn.”
De lokalen zijn ruim en flexibel ingericht en voelen huiselijk met de meubels van de kringloop. Kinderen krijgen veel ruimte voor beweging, maar er is wel een duidelijke structuur. Jonge kinderen krijgen ook instructie op de grond. Opvallend was ook de rust en orde in de klassen, die samenhing met de discipline en gedragsverwachtingen binnen het Amerikaanse onderwijs.
Wat kan in Nederland ook?
De situatie in Nederland is natuurlijk anders dan in Amerika. Onze scholen zijn kleiner, gebouwen zijn ingericht op klassikaal onderwijs en veel collega’s werken parttime, in tegenstelling tot de veelal fulltimers daar. Toch hoeft de context niet hetzelfde te zijn om inspiratie te vinden. “Teamgericht werken kan ook hier bijdragen aan inclusiever onderwijs”, zegt Vera. “Door met meer mensen rond kinderen te staan, zie je meer en kun je ook meer bieden. Dat maakt het makkelijker om maatwerk te leveren en verhoogt de onderwijskwaliteit.”
Voorzichtige eerste stappen
Die gedachte krijgt inmiddels voorzichtig vorm. Een van de eerste dingen die ze inpasten, is de inzet van stagiaires. Niet meer passief achterin de klas zitten, maar vanaf dag één actief meedraaien. Ook experimenteren een aantal scholen met klasoverstijgend werken, bijvoorbeeld twee collega’s die samen instructie geven. Dat vraagt lef. Het loslaten gaat niet vanzelf, gaven leerkrachten in Phoenix ook toe. Maar wie eenmaal het ritme vindt, wil niet meer terug. Soms voelde de cultuur in Phoenix wat Amerikaans, met uitspraken als ‘my team is my family’. Tegelijkertijd raakten de Konot-medewerkers ook onder de indruk van de trots en het werkplezier dat de Amerikaanse leerkrachten lieten zien. Een energie die ook hier aanstekelijk kan werken.
Onderzoek bevestigt de opbrengsten
Die positieve energie blijkt niet alleen uit de verhalen, maar ook uit onderzoek van de universiteit die de ontwikkelingen nauw volgt. Kinderen scoren aantoonbaar beter, vooral op lezen. Daarnaast verbetert het welzijn van zowel kinderen als medewerkers en vertrekken er minder docenten. “Leerkrachten voelen zich erkend in wat ze goed kunnen en ervaren meer werkplezier”, aldus Frank.
“Dat was misschien wel de duidelijkste boodschap: als je ieders talent benut en echt samenwerkt, groeit niet alleen de kwaliteit van het onderwijs, maar ook het plezier in ons vak.”
Samen leren, samen groeien
De reis naar Phoenix was intensief, maar vooral inspirerend. In totaal brachten 90 medewerkers een bezoek aan scholen die NEW toepassen. Van alle 23 Konot-scholen waren collega’s met uiteenlopende functies mee om zo vanuit een breed perspectief te kunnen kijken. Om er echt iets van te leren, stelden ze vooraf per thema vragen op. Die varieerden van klassenmanagement en didactiek tot kwaliteitszorg en financiering. Ook wie niet mee was, raakt nieuwsgierig van de verhalen van collega’s. Tien jaar geleden maakten ze een studiereis naar Canada. De effecten daarvan zijn nog steeds voelbaar. Ook nu voorspellen Frank en Vera blijvende impact. “Deze studiereis laat zien dat ook andere vormen van organiseren mogelijk zijn. Het is geen blauwdruk, maar een startpunt om dat verder te onderzoeken en samen te ontdekken wat werkt, voor onze scholen, onze leerlingen en onszelf.”
Wil je meer weten over Next Education Workforce? Bekijk de website van de Arizona State University.
